Lazareva pećina - od glave bizona do devojačke sobe

Lazareva pećina - od glave bizona do devojačke sobe

Things to do - general

Lazareva pećina nalazi se u istočnoj podgorini Kučaja; od sela Zlot udaljena je 3 km, a od Bora 18 km.

Po legendi koja živi u Zlotu Lazareva pećina je dobila ime po knezu Lazaru. Posle Kosovskog boja, ostaci srpske vojske, bežeći pred Turcima, sklonili su se u pećinu. Tu su živeli neko vreme i hranili se, o čemu svedoče kosti domaćih životinja, koji su nalaženi svuda po pećini. U tursko vreme, pećina je bila zazidana, da se ne bi mogli sklanjati hajduci i zbegovi.

Neretko je dolazilo do mešanja nekih pojmova, pa je tako Lazareva pećina dobijala naziv Zlotska pećina. Međutim pod pojmom „Zlotske pećine” treba obuhvatiti sve pećine ovog područja: Lazarevu, Vernjikicu, Mandinu, Vodenu, Hajdučicu i druge.

Lazareva pećina spada u red rečnih – izvorskih pećina. Sastoji se od dva horizonta pećinskih kanala: suvih – fosilnih i rečnih – aktivnih. Prva grupa kanala je pristupačna i relativno prohodna, dok su kanali mlađe evolutivne faze ispunjeni vodom – stalno ili periodično.  Lazarevu pećinu izgradile su vode alogenih reka, kao i vode koje padaju direktno na deo Dubašničke površi, koji pripada slivu pećine.

Iznad ulaza u pećinu diže se impozantna vertikalna stenovita litica, visoka 25 m.

lazareva pećina ulaz

U Lazarevoj pećini moguće je izdvojiti veći broj morfospeleoloških celina. Neke od njih su:

Prestona dvorana – je deo glavnog kanala koji je najbogatiji pećinskim nakitom. Preovlađuju salivi i draperije i dugački, vitki ili masivni stalaktiti, često u obliku masivnih razgranatih lustera. Nakit je suv i ne zapaža se novo deponovanje kalcitnih materija. Na kraju Prestone dvorane nalazi se piramidalni blok sa stalaktitima koji liči na srednjevekovnu kulu, pa je nazvan Kula kneza Lazara.

Dvorana blokova – je najviša dvorana Lazareve pećine. Maksimalna visina iznosi 21.5 m. U njoj se nalazi jedan monumentalni i masivni stalagmit, bele boje, čiji je prečnik u osnovi 14.5 m, a visina 5.5 m. Zbog svog izgleda koji podseća na stogove sena, nosi naziv Stogovi. Ovaj masivni stalagmit kao i ostali podni pećinski nakit formiran na blokovima i drugom krečnjačkom materijalu, govori u prilog značajne starosti procesa odronjavanja i salamanja pećinske tavanice.

Arsina dvorana – je izgleda najlepša dvorana Lazareve pećine. Ime je dobila po M. Arsiću, članu speleološke grupe društva istraživača iz Valjeva, koji je jedini uspeo da se provuče kroz suženje i ispita dvoranu. Od nakita se ističu se pećinski stubovi, stalagmiti, bigrene i kalcitne kade, od kojih su one duž levog zida ispunjene vodom. Nakit je od belog kalcita ali ne svetluca. Dvorana je dugačka 43 m, s najvećom širinom od 15 m, i visinom od 2.5 m.

U severnom kraku Glavnog kanala javljaj se bigrene kade, koje su sada najčešće suve. To su slapovi. Ovaj deo je sa speleološkog aspekta najinteresantniji.

U vrhu Slapova na tavanici nalazi se uzan otvor – ulaz u Devojačku sobu. Prema legendi, u turskom periodu, narod je u ovoj prostoriji skrivao svoje tek stasale devojke, od turskog pogleda i zuluma, a dečake od danka u krvi. Pošto je ulaz u devojačku sobu malih dimenzija, tako da može proći samo jedan čovek, ako bi se pojavila glava sa čalmom, stražar bi se morao postarati da vlasnik ostane i bez glave i bez čalme. Grupni napad nije bio moguć, a ni dim nije mogao isterati privremene žitelje, jer su ga izvlačili procepi i pukotine, kroz tavanicu. Devojačka soba je legenda o patnji, ponosu, samoodržanju i ljubavi porobljene raje ovog kraja.

Koncertna dvorana počinje draperijom – scenskom zavesom, a završava se ogromnom glavom bizona, koja je u stvari izolovan krečnjački blok, delimično obložen bigrom i oblikovan kao glava bizona. Bizon je dugačak 8 m, širok 5.5 m, i visok 5.2 m.

Dvorana slepih miševa – pećinskim nakitom najbogatiji deo Lazareve pećine. Ime je dobila po velikoj koloniji slepih miševa. Znatan deo dvorane ispunjen je pećinskim nakitom – belim kalcitnim stubovima i stalagmitima, između kojih su kalcitne kade.

 

Klima u pećini

 

Sve do delimičnog uređenja, Lazareva pećina bila je skoro zatvorena i njena mikroklima sigurno se znatno razlikovala od klime njene okoline. Otvaranjem sadašnjeg ulaza, čija površina iznosi 82.4 m2, omogućeno je lakše prodiranje spoljašnih klimatskih uticaja. Na taj način, Lazareva pećina izgubila je svoje vekovne mikroklimatske specifičnosti i zadobila ublaženi režim spoljašnje klime.

Te promene su štetno uticale na ovaj zatvoreni sistem i dovele do degradacije nekih procesa u pećini. Tu se pre svega misli na izgradnju pećinskog nakita.

Isušivanje pećine (opadanje relativne vlažnosti) i mržnjenje vode i kravljenje vode u toku zimskih meseci, znatno su oštetili pećinski nakit. U Prestonoj dvorani, koja je najbogatija pećinskim nakitom, proces deponovanja karbonantnih materija gotovo je prestao, nakit je izgubio svoju raniju belu boju i posiveo je.

U kasnijim godinama postavljena su velika debela drvena vrata, blizu ulaza i velike rešetkaste kapije, prema unutrašnjosti, gde se ulaz sužava pa je tu bilo moguće postaviti ovakav vid zaštite i ublažiti negativne uticaje spoljašnje klime na životni proces pećine.

 

Arheoogija

 

Zbog povoljnog položaja i ostalih karakteristika (suvi deo, zatvorena, tekuća voda i dr.), čovek je od davnina koristio Lazarevu pećinu kao stanište.

Paleontološkim istraživanjima u Lazarevoj pećini bavili su se F. Hofman, J. Cvijić i J. žujović. Otkrivene su kosti pećinskog medveda (Ursus speleus), pećinskog lava (Felis spelea), i verovatno pećinske hijene.

Najstarije naselje pripada bakarnom dobu (prelazak iz IV u III milenijum, tj. pre oko 5000 godina). Tada je Lazareva pećina bila metalurški centar, u kome su izrađivani predmeti od bakra i eksportovani u ostalim krajevima. U pećini je otkopano 50 celih ili fragmentiranih predmeta od bakra: dleta, šila, igle, pljosnate sekire, ukrasni predmeti i sl., kao i veći broj predmeta od pečene zemlje i predmeta od kostiju divljih životinja: šila, dleta, noževi i dr.

Sledeći kulturni sloj pripada bronzanom dobu. Na početku tog doba dolazi do smene stanovništva i Lazareva pećina postaje značajna lovačka stanica, u kojoj su izrađivane alatke od kostiju ulovljenih životinja, prvenstveno od jelenskih rogova.

Najmlađe naselje počinje oko V veka pre nove ere. Za njega je karakterističan povratak bakru – glavnom rudnom bogatstvu ovog kraja. U tom periodu u Lazarevoj pećini liju se razni predmeti od bronze: noževi, koplja, dleta i dr., a posebno ukrasni predmeti: igle sa ukrašenim glavama, prstenje od navijene bronzane žice, ukrasi za kosu itd. Takođe su bili zastupljeni i koštani predmeti. Prema N. Tasiću, trgovačke veze žitelja Lazareve pećine dopirale su do obla Egejskog mora.

Posle ovog zlatnog perioda, Lazareva pećina je bila stanište ili sklonište samo povremeno, naročito za vreme turaka.

Nažalost trenutno nema smeštajnih kapaciteta na ovoj lokaciji.

Nažalost trenutno nemamo putovanja koja obuhvataju ovu lokaciju.

Mape