Zaječar

Zaječar

Things to do - general

Vekovna istorija i izuzetno kultruno nasleđe, sjajne manifestacije i lepa priroda čine Zaječar jednim od najinteresantnijih gradova jugoistočne Srbije!

Sinonimi za Zaječar i okolinu su Felix Romuliana, arheološki lokalitet UNESCO značaja, reka Veliki Timok koji upravo kod Zaječara nastaje spajanjem Crnog i Belog Timoka, Zaječarsko pivo koje je najpopularnije piće ovog dela Srbije, zatim Gitarijada – muzički festival koji decenijama čuva i održava duh rok muzike, a ne treba zaboraviti ni poznate ličnosti poput legendarnog glumca Zorana Radmilovića ili čuvenog diplomatu Nikolu Pašića.

Sve je to Zaječar, i još mnogo više od toga!

U okolini Zaječara nalaze se i nekoliko jezera a preporučujemo da posetite Grliško jezero ukoliko ste ljubitelji pecanja, a u letnjim mesecima Rgotsko jezero koje je idealno za kupanje.

Postoje i dva termomineralna izvora, u Nikoličevu i Gamzigradskoj Banji, koja je poznato lečilište.

Nipošto ne treba zaobići Narodni muzej u Zaječaru čija je postavka izuzetno bogata i prikazana na veoma lep i savremen način, a koji u svom sastavu ima i Radul begov konak, zdanje takođe vredno posete.

Izleti do planina Deli Jovan i Tupižnice će svakako dodatno ulepšati boravak ljubiteljima planina i prirode. Ove planine dobro su poznate planinarima, ali ne i turistima. Planinari ih, očigledno, ljubomorno čuvaju od ostatka sveta, a to sigurno ne čine zbog razloga. Ukoliko su ove planine previše za vas, možete otići i do Kraljevice, čuvenog zaječarskog izletišta i prošetati divnim šumovitim stazama.

Kraljevica je vrlo bogata sportskim sadržajima, jer se tu neposredno jedan do drugog nalaze: Gradski stadion sa dva pomoćna stadiona, sportska hala, bazen, više terena za male sportove, teniski tereni Eurokluba, uređena trim staza, ski staza sa ski liftom, poligoni za zabavu najmlađih.

Ljubitelji duhovnosti, hrišćanstva i kulture će svakako uživati u poseti manastiru Suvodol ili manastiru Svetog Petra i Pavla u Grlištu, dok ih u samom Zaječaru očekuje Crkva rođenja presvete Bogorodice.

Ukoliko svemu ovome dodamo i neposrednu blizinu Bora, Negotina, Knjaževca i Sokobanje i sve atrakcija u njihovoj okolini, Zaječar lako postaje regionalni turistički centar u kojem se turisti mogu zadržati i više od 10 dana.

 

Priroda

Zaječar se nalazi u Zaječarskoj kotlini na 137 m apsolutne nadmorske visine, i na 11 km od granice prema Bugarskoj.

Na teritoriji Grada Zaječara preovlađuje brdsko-planinsko zemljište, sa zaječarskom kotlinom u centru.

Zaječarska opština se nalazi u kontinentalnom klimatskom pojasu. Klima je vlažno umerena, sa toplim i suvim letom i umereno hladnom zimom, šta ukazuje da Zaječar i okolina imaju umereno-kontinentalnu klimu.

Najhladniji meseci su u proseku januar i februar, a najtopliji jul.

U zaječarskom basenu duvaju vetrovi slični košavi, najčešće severoistočni, dok povremeno duvaju vetrovi sa pravca Karpata i Stare planine. Vetrovi su najčešći u proleće i jesen. Grad se javlja retko. Tokom godine ukupne padavine u proseku iznose 560 mm.

Zaječarsku opštinu presecaju Crni i Beli Timok, koji se kod Vražogrnca spajaju u Veliki Timok. Ova tri Timoka čine osnovu rečnog sistema Timok, koji čini osnovu hidrografske mreže ovog kraja.  Rečni sistem Timok ima izuzetan značaj za ovaj kraj, čija plodna dolina je izuzetno pogodna za poljoprivredu.

Na teritoriji grada nema prirodnih jezera, ali postoje tri veštačka (akumulaciona) jezera: Grliško, Rgotsko i jezero Sovinac. Grliško i jezero Sovinac služe za vodosnabdevanje, dok je Rgotsko jezero nastalo sakupljanjem vode u iskopima kvarcnog peska kod sela Rgotine.

U Gradu Zaječaru poznata su dva termomineralna izvoraGamzigradska Banja i Nikoličevo.

Termomineralni izvori u Gamzigradskoj Banji su uređeni, gde postoji i savremeno banjsko lečilište, dok termomineralni izvor u Nikoličevu nije uređen, iako sva ispitivanja pokazuju da je to u pitanju izuzetno lekovita termomineralna voda. Mnogi građani dolaze na ovaj izvor i koriste njegova lekovita svojstva.

U ovom kraju prevladavaju listopadne šume, rasprostranjene na padinama Deli Jovana, Stare planine i na Tupižnici. Otuda je šumski pokrivač najviše rasprostranjen u atarima sela Vratarnica, Gornja Bela Reka, Lenovac, Lasovo, Mali Izvor, Dubočane i Glogovica.

Teritorija grada je bogata raznovrsnom divljači. Na ovim prostorima prisutni su: srna, divlja svinja, vuk, lisica, šakal, jazavac, divlja mačka, kuna zlatica i kuna belica, zec, poljska jarebica, divlji golub, grlica, gugutka, prepelica, divlja patka, jastreb kokošar, svraka, siva vrana, fazan i dr.

Istorija i kultura

Pouzdano se može reći da ovaj kraj bio naseljen u vreme vinčanske kulture koja istorijski pripada epohi mlađeg neolita.

Ipak, najstariji poznati stanovnici naših krajeva bili su Tribali. Oni su vršili pljačkaške upade u Grčku i u Makedoniju, pa ih je Filip II Makedonski pokorio. Nakon njegove smrti Tribali su se uskomešali, ali su ponovo bili pokoreni od Filipovog sina Aleksandra Makedonskog.

Posle Tribala, na ovom području se spominju Mezi. Njihova politička istorija počinje polovinom I veka pre nove ere, tj. onog momenta kada su stupili u dodir sa Rimljanima. Brojni pohodi Rimljana nisu slomili nezavisnost Meza, sve do 28. godine pre nove ere, kada ih je pokorio Marko Kras. Od 28. godine pre nove ere ovi krajevi su ušli u sastav rimske države. Od zemalja Meza i susednih zemalja Rimljani su obrazovali provinciju Meziju, davši joj ime po najratobornijem narodu sa kojim su ratovali na ovom delu Balkanskog poluostrva.

Rimska vladavina izvršila je velike promene na Balkanskom poluostrvu i u ovim krajevima. Mezija je postala jedan od najžitorodnijih krajeva Carstva. Rudarstvo se razvilo do visokog stepena i u dolini Timoka postalo važna privredna grana.

U rimsko doba izgrađena je čitava putna mreža u dolini Timoka. Najvažniji put je išao od Niša, dolinom Timoka ka Dunavu, uz koji je podignut veliki broj utvrđenja. Najveći rimski građevinski objekat u ovom kraju je Gamzigrad (Felix Romulijana), u blizini istoimenog sela.

Slovensko doseljavanje na Balkansko poluostrvo, a posebno u dolinu Timoka, jedva da se može rekonstruisati u najgrubljim crtama.

Nakon povremenih pljačkaških upada, njihovo naseljavanje Balkana počelo je početkom VII veka nove ere. Oni Sloveni koji su se naselili u dolini Timoka, nazvali su se Timočanima.

U narednim periodima dolazilo je do cestih previranja i smenjivanja naroda koji su vladali ovim prostorim – Vizatija, Nemanjići (Srbija), Ugarska, Bugarska...

U jednom naletu, Turci su 1396. godine zagospodarili celim ovim područjem, koje je ostalo pod njihovom vlašću sve do 1833. godine.

Kao naselje Zaječar se prvi put spominje u turskom popisu iz 1466. godine (za vreme sultana Mehmeda Osvajača). Naselje je tada imalo osam porodica i davalo je svom spahiji 540 akči prihoda.

Prvi srpski ustanak inicirao je takvu težnju i u ovim krajevima. Posle oslobođenja Beograda, 1806. godine, stvoreni su povoljni uslovi za dizanje ustanka u ovim krajevima. Karađorđe je odobrio hajduk Veljku Petroviću, knezu Milisavu i popu Radosavu da sa Timočanima i Crnorečanima dižu ustanak. Posle niza uspešnih bojeva, za kratko vreme najveći deo Krajine, Zaječara i Gurgusovca bio je oslobođen.

Kriza i propast Prvog srpskog ustanka imali su teške posledice i u ovim krajevima. Hajduk Veljko junački gine u odbrani Negotina, a Turci ponovo zauzimaju celu Istočnu Srbiju. Tu su se održali sve do 1833. godine, kada je ovaj deo Srbije u nizu uspešnih bojeva konačno oslobođen i ponovo pripojen Srbiji.

Ipak, i nakon oslobođenja narod ovih krajeva nije imao mira. Iako su turci napustili ove prostore, stanovnici Timočke krajine imali su dosta problema sa svojom sopstvenom državom.

Zato je 1883. godine je u Istočnoj Srbiji izbila Timočka buna. Pre Timočke bune desila su se na području Zaječara dva oružana sukoba između naroda i policije (u martu 1883. godine u selu Grljanu, gde su se seljaci pobunili zbog popisa stoke i u maju iste godine, ne dopuštajući da im vlast žigoše stoku, pobunili su se meštani sela Gamzigrada i na prilazima selu podigli barikade.

Neposredan povod Timočkoj buni je bila naredba Vlade o oduzimanju oružja od narodne vojske.

Radikalski prvaci su objašnjavali narodu da naprednjačka vlada to čini iz straha od naoružanog naroda, da bi ga oduzimanjem oružja držala u još većoj pokornosti. Te godine, na septembarskim izborima za Narodnu skupštinu radikali su odneli veliku pobedu, a radikalsku skupštinu kralj Milan nije želeo da prihvati, pa ju je raspustio i formirao naprednjačku vladu Nikole Hristića.

Odmah po otpočinjanju rada Komisije za oduzimanje oružja buna je odmah izbila. Prvo je se pobunio boljevački srez, a odmah zatim sokobanjski i knjaževački. Buna je zahvatila i neke delove zaječarskog sreza, a sam grad Zaječar igrao je važnu ulogu u rešavanju sudbine ove bune. Vođi pobune bili su lokalni radikalski prvaci: u boljevačkom srezu pop Marinko Ivković, Dobrosav Petrović i pop Milija Petrović; u sokobanjskom srezu Ljuba Didić, a u Knjaževcu Aca Stojanović, Gavra Aničić i drugi.

Vlada je reagovala žestoko: odmah je proglašeno vanredno stanje, obrazovan preki sud i angažovan novoformirani korpus stajaće vojske za ugušenje pobune. Neorganizovanu, nejedinstvenu i komandno necentralizovanu pobunu vojska je brzo i u krvi ugušila. Već u novembru 1883. godine, nakon nepuna dva meseca, buna je likvidirana, pobunjenici pohapšeni, a mnogi, posebno vođe, streljani. Novembar 1883. godine je bio najtragičniji mesec u istoriji Zaječara. Nazvan je "mesecom smrti". Preki sud je izricao smrtne kazne, koje su već sutradan izvršavane na Kraljevici. Preki sud je u Zaječaru osudio 825 učesnika bune (94 na smrt, ostale na robiju, zatočenje i zatvor, dok je 70-oro uhapšenih oslobođeno).

U Beogradu su pohapšeni članovi Glavnog odbora Narodne radikalne partije i sprovedeni pred Preki sud u Zaječaru. Neki od njih su pred sudom pokazali slabost, kukavičluk i izdajničko držanje. Deo ih je osuđen na smrt, deo na zatvorske kazne, a deo oslobođen. Nikola Pašić, vođa stranke, uspeo je da prebegne u Bugarsku, odakle je nastavio političku borbu protiv režima kralja Milana.

Nikola Pašić se 1889. godine, nakon abdikacije kralja Milana, vraća u zemlju. Već 1890. godine je izabran za predsednika Narodne skupštine, a 1891. godine sastavio je svoj prvi kabinet Vlade. Period mira i stabilnosti kratko je trajao. Srbiji, a u okviru nje Timočkoj Krajini i Zaječaru, bilo je suđeno da u roku, kraćem od dve godine, učestvuje u tri velika rata - dva balkanska i u Prvom svetskom ratu.

Nakon dve decenije življenja i rada u miru celu državu (Kraljevinu Jugoslaviju) i ove krajeve zahvatio je novi ratni požar, mnogo strašniji i krvaviji od predhodnog. Za Kraljevinu Jugoslaviju i zaječarski kraj Drugi svetski rat je počeo 6. aprila 1941. godine. Već 13. aprila te godine, oko četiri časa po podne, u Zaječar su ušla jedna nemačka borna kola i dva motocikla sa prikolicom, kao predhodnica nemačke vojne jedinice, koja je se kretala iz Bugarske i u Zaječar ušla 14. aprila.

Tokom celog ratnog perioda okupatoru je pružan oružani otpor, na šta je on odgovarao krvavim represalijama. Na nesreću ovog naroda, ovaj rat nije bio samo dvosmeran. On je bio i građanski, koji je u sukobima različitih političkih i ideoloških opcija odneo mnogo žrtava i stvorio nove raskole i deobe, koji još uvek traju.

Borbe za oslobođenje Zaječara otpočele su 6. septembra 1944. godine napadom 23. srpske divizije Narodnooslobodilačke Vojske Jugoslavije (NOVJ) na Zaječar. Jedinice ove divizije su već sutradan, 7. septembra u 16 časova, ušle u grad.

Međutim, već 8. septembra 23. divizija je se moprala povući iz grada, jer su jake nemačke snage, koje su se povlačile iz Grčke (delovi E grupe armija), nadirale dolinom Timoka ka Zaječaru. Teške i krvave borbe za oslobođenje vođene su do kraja septembra i prvih dana oktobra na širem prostoru Zaječara zajedničkim dejstvom jedinica NOVJ i Crvene armije.

U noći 7/8. oktobra 1944. godine jedinice 45. divizije NOVJ i delovi 64. korpusa i 4. mehanizovanog korpusa Crvene armije okončali su ovu višenedeljnu borbu i ušli u Zaječar. Time je ovaj grad konačno postao slobodan, razvijajući se i gradeći u miru do danas.

Nažalost trenutno nema smeštajnih kapaciteta na ovoj lokaciji.

Nažalost trenutno nemamo putovanja koja obuhvataju ovu lokaciju.