Vranje

Vranje

Things to do - general

Vranje je grad čočeka, meraka i sevdalinke, grad Bore Stankovića i Koštane.

Vranje predstavlja ekonomski, politički i kulturni centar pčinjskog okruga koga čine opštine Bosilegrad, Bujanovac, Vladičin Han, Preševo, Surdulica, Trgovište i Vranje. Grad se nalazi u severozapadnom delu vranjske kotline, na levoj obali Južne Morave.

Smešten je u podnožju planine Plačkovice (1231 m), Krstilovice (1154 m) i Pržara (731 m). Od granice Bugarske je 70 km udaljen, a od Makedonije 40 km.

Bogata istorija kreirala je vranjski melos i karakter ovdašnjih ljudi, koji znaju da se vesele ali i pate, jer to je vrela južnjačka krv, kao što je vrela i voda koju piju u svojoj banji.

 

Istorijat Vranja

Nema pouzdanih podataka kada i gde je formirano naselje i na čijim temeljima je iznikao grad Vranje. Pretpostavlja se da se to dogodilo u vreme Trakolira (Rimljana), Vizantije, Grka ili Slovena koji su ove prostore naseljavali VI i VII veku.

Međutim, jedno je sasvim jasno: ovo je izuzetno važno geostrateško područje na kome su se od pamtiveka ukrštavali karavanski putevi, tako da je najlakši put ka jednome i ka drugome, osvajače vodio put preko vranjskog pomoravlja.

Prvi pisani trag o Vranju ostavila nam je Ana Komnina, Grkinja carskog roda još u XI veku, pišući o vladavini svoga oca Aleksija Komnina. Ona u knjizi „Aleksijada“ kaže da je raski župan Vukan 1093. godine u svom osvajačkom pohodu stigao do Vranja i osvojio ga. Ne zadugo, on se pred moćnijom Vizantijom morao povući.

Drugi put 1193. godine, Vranje je od Vizantije privremeno preoteo veliki raski župan Stefan Nemanja i pripojio ga srednjovekovnoj srpskoj državi. Ipak, u sastavu srpske države Vranje je definitivno ušlo 1207. godine kada ga je osvojio Stefan Prvovenčani. Gradom i Župom tokom srednjeg veka, gospodarili su vlastelini kralj Stefan Dečanski i Car Dušan.

Raspadom srpske srednjovekovne države, Turci su Vranje osvojili 14. juna 1455. godine, i držali ga u svojim rukama sve do 31. januara 1878. godine, na svetog Antanasa, kada je varoš osvojila srpska vojska pod komandom Đenerala Jovana Belimarkovića. Vranje je tada imalo nešto više od 8.000 stanovnika.

U Balkanskim i dva svetska rata, u Vranju i okolini su se vodile borbe. U Prvom balkanskom ratu 1912. godine operacijama protiv Turaka, odavde su lično komandovali kralj Petar Prvi Karađorđević, predsednik vlade Nikola Pašić sa više ministara i Đeneralštab sa načelnikom štaba Vrhovne komande vojvodom Radmilom Putnikom.

U prvom svetskom ratu Vranje je došlo pod bugarsku okupaciju 16/17. oktobra 1915. godine. U ratu je poginulo 514 vojnika i 335 civila.

U Drugom svetskom ratu Nemci su u ovaj grad ušli 9. aprila 1941. godine, da bi ga 22. aprila predali u ruke bugarskim snagama. Oni su u Vranju, za četri godine, napravili prava zverstva – streljali su oko 700, a internirali 4.000 stanovnika. U partizanima je iz vranjskog kraja sudjelovalo 12.000 boraca, od kojih je 956 poginulo. Partizanske snage su oslobodile Vranje 7. septembra 1944. godine.

 

Kulturno-istorijski spomenici u Vranju

Vranje ima brojne spomenike koji se svrstavaju po periodu nastanka u tri celine. Najznačajniji spomenici srednjeg veka su staro vizantijsko utvrđenje Markovo Kale koje je postojalo još u vreme cara Justinijana i Krstata džamija, koja je za vreme vladavine Osmanlija pretvorena u džamiju, a posle oslobođenja od Turaka opet u crkvu.

Zgrade koje su turci sagradili jesu Amam, staro tursko kupatilo sagrađeno oko 1690. godine, zatim zgrade Pašinog konaka i simbol Vranja – Beli most sagrađen 1844. godine.

Posle oslobođenja od Turaka izgrađene su mnoge zgrade i spomenici. Najpoznatije zgrade pre Drugog svetskog rata su: Zgrada Načelstva okruga Vranjskog i Dom vojske.

Važna prostorno-kulturna celina je baba Zlatina ulica. Nalazi se u nekadašnjem srpskom delu vranjske čaršije. Ime je dobila po baki Bore Stakovića. U ulici se nalazi muzej kuća Bore Stankovića, koja je deo Narodnog muzeja u Vranju.

Većina spomenika pojedinaca se nalazi u gradskom parku među kojima su spomenik Borisavu Stankoviću, Аorđu Tasiću, Justinu Popoviću i dr.

 

Vranjski melos

Vranjski melos je nadaleko poznat. Njega je u Beograd putem svojih drama, a naročito svoje „Koštane” i putem romana „Nečista krv”, odneo poznati vranjanac Borisav Stanković.

Naime, drama „Koštana” je drama sa pevanjem, a njeni najzanimljiviji delovi obiluju pesmom. Muzika je veoma živopisna i vesela.

Treba izdvojiti posebnu igru koja se igra u ovim krajevima pod nazivom čoček. Naravno, najpoznatiji je vranjanski čoček. Sem ove igre postoji veoma puno pesama, najčešće sa ljubavnim i tragičnim sadržajem. Neke od ovih pesama su našle svoje mesto i u Mokranjčevim „Rukovetima”.

Vranjanske pesme su pevali mnogi, od Vasilije Radojčić do Svetlane Ražnatović, a samo se je na njima proslavio Vranjanac Staniša Stošić. Sem ovih melodija, trubački orkestri su specifičnost Vranja. U samom gradu i obližnjem selu Pavlovac postoji na desetine trubačkih orkestara. Nekoliko njih osvajalo je brojne nagrade na Saboru trubača u Guči.

 

Gastronomija

Ima veoma dobrih specijaliteta, kao i u celoj srpskoj kuhinji. Međutim, kao tipično vranjansko jelo treba izdvojiti samsu – praznu pitu, prelivenu kiselim mlekom uz dodatak belog luka. Pored samse možemo pomenuti i propeć – vrstu hleba sa sirom i jajima. Župska klima omogućava uzgoj dobrih sorti grožđa, a samim tim i dobrih vina.

 

Manifestacije u Vranju

Svake godine u Vranju se održava veliki broj manifestacija. Najvažnija manifestacija je tradicionalna književna manifestacija “Borina nedelja”, koja se održava svake godine, počev od 1967. godine, uvek od 23. do 29. marta.

Tu su i “Borini pozorišni dani” koji predstavljaju jednu od najvažnijih kulturnih manifestacija u Vranju. Održavaju se od 1979. godine, poslednje nedelje oktobra.

Krajem svakog leta održavaju se i „Dani Vranja” u organizaciji grada Vranja, a 2000. godine je osnovan Etno sajam koji uspostavlja naučno-stručne stolove, iz oblasti očuvanja sredine, eetno marke, umetničke izložbe, koncerte, izlete, promotivne prodaje zanatskih proizvoda, kao i degustaciju zdrave ekološke hrane. Održava se poslednje nedelje marta.

Posebno treba spomenuti „Međunarodnu radionicu animiranog filma” koja se održava od 1997. godine. Od likovnih se izdvajaju „Novogodišnji likovni salon” koji se tradicionalno održava u galeriji Narodnog muzeja u Vranju od 1997. godine, kao i „Likovna kolonija Vranje” u organizaciji Narodnog univerziteta u Vranju. Od muzičkih manifestacija najvažnija je „Maj mesec muzike” u organizaciju muzičke škole Stevan Mokranjac, kao i „Memorijal Bakije Bakića”.

Nažalost trenutno nema smeštajnih kapaciteta na ovoj lokaciji.

Nažalost trenutno nemamo putovanja koja obuhvataju ovu lokaciju.

Mape